برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

329

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

( بندار ) و منشى ( دبير ) هاى آنها 000 ، 50 درهم ؛ براى قاضى جنايى ( صاحب المظالم ) 000 ، 20 درهم ؛ براى انجام اقداماتى در مقابل شنهاى روان 000 ، 30 درهم ؛ براى سيل‌بندها در گدارها و كوهسارها 000 ، 50 درهم ؛ براى پلها ، گدارها و امثال آن در هيلمند ( هلمند - هيرمند ) 000 ، 30 درهم ؛ بقيه براى خيرات به مستمندان و به منظور رفع خسارات ناشى از طغيان آب رودخانه‌ها . « 164 » هرچند اين گزارشها بسيار مختصر است و شايد براى سالى كه آن را منظور كرده‌اند ، نيز اصولا تطبيق نكند ، و فقط منتج از شرايط زمان گزارش باشد : بااين‌وجود حدودا تصويرى از مصرف وجوه مالياتى يكى از استانها را در مناسبات وسيع متقابل موجود در آن استان ، به دست مىدهد . اين تصوير را مىتوان با توجه به ارقام و مطالبى كه ذيلا راجع به تقسيمات مالياتى و درآمدهاى مالياتى هريك از ولايات ( يا شهرهاى وابسته بدانها ) مىآيد ، كامل كرد . با اين ارقام و مطالب ، به وضوح تنزل تدريجى مقدار ماليات و در نتيجه ، سقوط تدريجى اقتصادى ( و سياسى ) قلمرو خليفه معلوم مىشود . « 165 » شايان توجه است كه در اين احصاء تقريبا هميشه در مورد پرداختهاى جنسى ( به مطالب ذيل رجوع كنيد ) كمبود توضيحات وجود دارد . همچنين بين رقمى كه به‌عنوان كل مبلغ مالياتهاى جمع‌آورى شده از تمام سرزمينهاى ايران ارائه شده است ، حاصل جمع واقعى مالياتهاى تك‌تك اين سرزمينها ، اختلاف فاحش وجود دارد و حاصل جمع واقعى ، رقم كاملا بزرگترى را نشان مىدهد . در صورتى كه اين امر به طور ساده مربوط به اشتباه محاسبه نباشد ( چنان كه در اين نوع آمارها در شرق همواره پيش مىآيد ) ، شايد بتوان تصور كرد كه ارقام مربوط به تك‌تك سرزمينها ، بدهيهاى معمولى بدهكاران را نيز منظور مىكند درحالىكه مبلغ كل متوسط عايدى خالص واقعى يك‌ساله را نشان

--> ( 164 ) . به‌هرحال در ادوار بعدى ، تاريخ سيستان ، ص 33 - 30 با توضيحات هر لغت در پاورقى . ( 165 ) . برخى ارقام مختصر را Mez 121 ff نيز ذكر كرده است .